ULAŞILMASI ZOR OLAN YERLERDEN BAL ARISI KOLONİLERİNİN ALINMASI

Devrim Oskay

ÖZET
Ulaşılması zor olan yerlerden yabani bal arısı kolonilerini, bal arılarının davranış
biyolojisinden faydalanarak modern kovanlara aktarabiliriz. Tecrubelerimize dayanarak daha
önce yayınlanmış metot üzerinde değişiklikler öneriyoruz.

REMOVAL OF BEE COLONIES SETTLED IN INACCESSIBLE PLACES

ABSTRACT
We describe how wild hives in inaccessible places could be transferred in to
modern hives by taking advantage of honey bee behavior. Based on experience ,we suggest
modifications to a previously published method.

İnsanlar bal arılarının davranış biyolojisini çözdükçe, onları daha iyi
yönetebilmek ve kovan başına düşen verimi arttırabilmek amacı ile birçok yöntem
geliştirmişlerdir. Buna çok basit bir örnek verecek olursak; kovanı açmadan önce giriş
deliğinden koruk dumanı vermek, arilari kovan içinde bulunan depolanmış balı yemeye teşvik
eder. Bu da arıcılara kovan içinde rahat çalışabilecekleri bir süre kazandırmış olur. Bu basit
teknikle arıların doğada yangın çıktığında kovandan mümkün olduğu kadar balı kaçırmak için
gösterdikleri davranıştan yararlanılmaktadır.
Bu makalede sizlere, insanlar tarafından ulaşılması zor, ağaç kovukları, duvar araları
vb. yerlerden yerleşik durumda bulunan bal arısı kolonilerinin yapıya ve çevredeki bireylere
rahatsızlık vermeden modern kovanlara alınması yöntemini anlatacağım. Bu teknik arının
yuvasını nasıl tanıdığına ve ana arının nasıl kabul edildiğine dikkat edilerek geliştirilmiştir.
Ulaşılması zor olan yerlerden yerleşik durumda bulunan kolonileri almada arıcılar
düşme, zehirli kimyasal maddelere maruz kalma ve sokulma tehlikesi altında kalabilirler(Şekil–
1).
Arıcı bu işi üzerine aldığında, peteklere ulaşsa bile arıları, balı ve kuluçkayı
alabilmesi için çok gayret göstermesi gerekecektir. Bu tip kolonilerin öldürülmesinde
kullanılan kimyasal maddeler, belli bir sure sonra çürüyen kuluçka ve peteklerde bulunan balın
duvarın iç kısmına sızması yapı sağlığına olumsuz etki edecektir. Bu yüzden ergin arılar
öldürülmeden ve balı taşıyarak aktarma yapmak gerekir.
Arıların, kuluçkanın ve balın modern kovana aktarılmasında bir teknik
önerilebilir. Kovuğun etrafındaki, ana girişin dışında bulunan bütün delikler titiz bir şekilde
kapatılmalıdır. Kovuğun ana girişine tul teli keserek, bükerek konik şekle getirilmiş arı kaçıran
yerleştirilmelidir(Şekil–2). Arı kaçırandan çıkan arılar yine aynı yerden kovuğa
giremeyeceklerdir. Bunun yerine kovuğun ana girişinin hemen yanına uçuş platformu ile yan
yana gelecek şekilde hazırladığımız modern kovandan gelen petek ve ana arının kokusunun
geldiği kovana girmeyi tercih edeceklerdir. Hazırladığımız kovanda 2 veya 3 çerçeve arı ve ana
arı yerleştirilebilir (M. V. Simith 1967, Crane,E. 1990). Fakat biz üzerinde bakıcı arısı olan
kapalı gözlü yavrulu bir çerçeve ve koloninin büyüklüğüne göre boş çerçeve, kafes içinde bir
döllü ana arı verip 3 gün sonra ana arıyı serbest bırakarak da tekniği uyguladık. Birinci yöntemde
verilen ananın savunması beraberindeki isçi arılara bırakılmış oluyor. Kovuktan aldığımız
kolonilerin isçileri ile modern kovanın isçileri karıştıkça ana arı da kabul edilmiş oluyor. İkinci
yöntemde ise bakıcı arılara ve kovuktan alınan koloniye yabancı yeni üretilmiş bir ana
kullanılabiliyor. Kullandığımız ana arı kafesi ise arılar alışana kadar ana arıyı korumuş oluyor.
Daha sonra, bir ay içinde kovukta bulunan kuluçkadan çıkan isçi arılar yine bizim
modern kovanımıza dahil olacaklardır. Şimdi artık kovuğun ağzından konik arı kaçıranı
çıkarmanın zamanı gelmiştir. Kovanımızda bulunan tarlacı arılar kovuğun içindeki balı bularak
modern kovanımızın içine taşıyacaklardır. Kovuğun içinde bulunan ana arı sonunda mutlaka
ölecektir. Çünkü kovuğun içine besin gelmesi duracak, arı sayısı gittikçe azalacak ve belli bir
süre sonra ana arı kovuktan çıkıp diğer kovana girmek istese bile diğer modern kovanda bulunan
isçiler tarafından öldürülecektir. Bal taşıma işi tamamlandıktan sonra aynı kovuğa bir daha
başka bir oğul yerleşmemesi için kapatılmalı ve modern kovanımız arılığa taşınmalıdır. Bu
teknik uygulanırken ana arının kabulü, arıların çıkısı ve bal aktarımı önce iki gün arayla, daha
sonra haftada bir izlenmelidir.
Biz bu yöntemi Puerto Rico Üniversitesi Gurabo Ziraat Üretim İstasyonunda yol
kenarında geçişi engelleyen iki kolonin ve tarla içinde çalışmayı engelleyen bir koloninin
alınmasında uyguladık.
Arıcılarımız ulaşılması zor olan yerlerden bal arısı kolonilerini bu teknikle modern
kovanlara aktarırlarsa arı işletmelerini ekonomik yönden güçlendirebilirler. Üstelik doğal
zenginliğimizin yok edilmesini hem de yerleşim ve çalışma sahalarında bulunan insanların bal
arıları tarafından rahatsız edilmelerini engellemiş olacaklardır.
Şekil–1: Metal boru içinde arı kolonisi
Sekil–2: İtina ile hazırlanmış arı kaçıran ve aktarma kovanı.

KAYNAK
CRANE, E. 1990. Bees And Beekeeping, Science, Practice And World Resources. S:166–167,
Comstock Publishing Associates a division of Cornell University Press. Ithaca,New York.

Teşekkür
Yöntemin uygulanmasında ve makalenin editörlüğünde yardımlarından dolayı
T.Giray'a, Ziraat Üretim İstasyon’u müdürü Manuel Diaz'a teşekkür ederim.

Bu yazı .(2001) Uludag Bee Journal dergısınde yayınlanmıstır.